Zelf compost maken levert na 6 tot 12 maanden waardevolle voeding op voor je tuin. Het proces vraagt weinig tijd en bespaart geld op potgrond en kunstmest. Met zes concrete stappen zet je een goed functionerende composthoop op die tuinafval en keukenresten omzet in vruchtbare grond.
Stap 1: Kies de juiste locatie voor je composthoop
Plaats je composthoop op een halfschaduwige plek, direct op de open grond. Een locatie onder een loofboom werkt uitstekend, omdat deze in de zomer schaduw geeft en in de winter licht doorlaat. Vermijd volle zon, want dan droogt de compost te snel uit. Volledige schaduw vertraagt het proces juist.
De composthoop moet contact maken met de ondergrond. Hierdoor kunnen regenwormen en andere nuttige organismen vanuit de bodem de hoop binnenkomen. Deze diertjes versnellen het afbraakproces aanzienlijk. Leg nooit plastic of een ondoordringbare laag onder je compost.
Houd minimaal 1,5 meter afstand tot schuttingen en gebouwen. Dit voorkomt vochtproblemen en geeft ruimte om de hoop te bewerken. Een plek dicht bij de keuken en tuin is handig, maar niet noodzakelijk.
Stap 2: Bouw een composthoop of kies een composter
Een open composthoop van minimaal 1 kuuub (1x1x1 meter) werkt het beste. Deze maat zorgt voor voldoende warmte-ontwikkeling. Kleinere hopen composteren langzamer en bereiken geen optimale temperatuur voor het afbreken van grof materiaal.
Alternatieven zijn een houten compostsilo van planken met spleten, of een kunststof compostvat. Kunststof composters werken goed in kleine tuinen, maar vraag wel vaker om keren omdat de ventilatie beperkter is. Houten systemen met drie vakken zijn ideaal: één voor vers materiaal, één aan het composteren, en één met rijpe compost.
Begin de hoop met een onderste laag van 20 cm grof snoeihout of takkenbossen. Dit zorgt voor drainage en luchtcirculatie vanaf de onderkant.
Stap 3: Verzamel de juiste materialen
Succesvol composteren draait om de balans tussen groen en bruin materiaal. Groen materiaal bevat veel stikstof en activeert het composteringsproces. Bruin materiaal levert koolstof en zorgt voor structuur. De ideale verhouding is 1 deel groen op 2 delen bruin.
Groen materiaal (stikstofrijk)
- Groente- en fruitresten uit de keuken
- Verse grasmaaaisel in dunne lagen van max 5 cm
- Onkruid zonder zaad of wortelstokken
- Koffiedik en theezakjes (nietje verwijderen)
- Verse plantendelen en uitgebloeide bloemen
Bruin materiaal (koolstofrijk)
- Gedroogde bladeren en herfstblad
- Fijngemaakt snoeihout en takjes
- Karton en ongekleurd papier in stukjes
- Zaagsel van onbehandeld hout
- Stro en gedroogde planten
Voeg nooit gekookt eten, vlees, vis, zuivel, vettig voedsel of brood toe. Dit trekt ratten en muizen aan. Ook kattenbakkorrels, hondenpoep en zieke planten horen niet op de compost.
Stap 4: Bouw de hoop laag voor laag op
Wissel groene en bruine lagen af in een patroon van ongeveer 10 cm groen en 20 cm bruin materiaal. Deze gelaagde opbouw zorgt voor een goede verhouding en voorkomt dat de hoop te nat of te droog wordt. Snijd of knip grof materiaal in stukken van 5 tot 10 cm voor snellere afbraak.
Strooi tussen de lagen een schep gewone tuinaarde of oude compost. Dit brengt micro-organismen in die het afbraakproces starten. Besproei droge lagen licht met water. De compost moet aanvoelen als een uitgeknepen spons: vochtig maar niet druipnat.
Voeg van april tot september elke 30 cm een handvol organische stikstofmest toe, zoals bloedmeel of gedroogde koemest. Dit versnelt de opwarming en afbraak. In de wintermaanden is dit niet nodig.
Stap 5: Onderhoud en keer de compost regelmatig
Keer de composthoop elke 3 tot 4 weken met een riek of compostvork. Verplaats het buitenste materiaal naar binnen en andersom. Dit brengt zuurstof in de hoop en versnelt het proces met weken. Een goed gekeerde compost kan in 6 maanden klaar zijn, zonder keren duurt het 12 tot 18 maanden.
Controleer bij het keren de vochtigheid. De compost moet licht stomen wanneer je erin graaft – een teken dat het proces actief is. Bij een temperatuur van 50-65°C werken de compostbacteriën optimaal. Te droge compost sproei je bij met regenwater. Is de hoop te nat en ruikt het zuur? Meng er dan bruin materiaal zoals karton of droge bladeren doorheen.
In de zomermaanden composterend het snelst. Van oktober tot maart vertraagt het proces door de lage temperaturen. Dek de hoop in de winter af met een laag stro of een compostzeil om warmte vast te houden.
Een actieve composthoop ruikt naar bosgrond. Een zure, rotte geur betekent te veel groen materiaal of te weinig zuurstof.
Stap 6: Herken wanneer je compost klaar is
Rijpe compost is donkerbruin tot zwart, heeft een kruimelige structuur en ruikt aangenaam naar bosgrond. De oorspronkelijke materialen zijn niet meer herkenbaar, op enkele houtstukjes na. Dit duurt minimaal 6 maanden bij actief beheer, of 12 maanden zonder regelmatig keren.
Test de rijpheid door een handvol compost in een plastic zak te doen en deze een week dicht te laten. Open je de zak en ruikt het fris, dan is de compost klaar. Een zure of ammoniakgeur betekent dat het proces nog niet voltooid is.
Zeef de compost door een tuinzeef met mazen van 2 cm. Grof materiaal dat overblijft, gooi je terug op de nieuwe composthoop. De gezeefde compost kun je direct gebruiken of bewaren in zakken of een droge bak. Gebruik de compost binnen 6 maanden voor optimale werking.
Veelvoorkomende problemen en oplossingen
Een composthoop die niet opwarmt, mist meestal stikstof of vocht. Voeg vers grasmaaisel of koffiedik toe en bevochtdig de hoop lichtjes. Te klein formaat kan ook de oorzaak zijn – bouw de hoop op tot minimaal 1 kuub.
Fruitvliegen en fruitvliegjes verschijnen vooral bij verse groenteresten aan de oppervlakte. Bedek keukenafval direct met een laag bruin materiaal van 5 cm. Dit lost het probleem binnen enkele dagen op.
Onkruid met wortelstokken zoals kweek of zevenblad composteren niet goed in een koude hoop. Laat deze drogen in de zon tot ze volledig dood zijn, of gooi ze bij het groenafval. Onkruid met zaad voeg je alleen toe als je compost minimaal 60°C bereikt heeft.