Een stompe of vuile snoeischaar beschadigt takken, veroorzaakt rafelige snoeiwonden en vergroot de kans op infecties. Goed onderhoud neemt slechts 5 minuten per sessie en verlengt de levensduur van je gereedschap met jaren. De investering in een kwaliteitsschaar van 40-80 euro loont alleen als je hem regelmatig onderhoudt.
Schoonmaken na elk gebruik
Plantsap, hars en aarde verzamelen zich op de messen tijdens het snoeien. Deze resten trekken vocht aan en vormen de ideale voedingsbodem voor schimmels en bacteriën. Maak de snoeischaar direct na gebruik schoon, vooral bij het snoeien van zieke planten.
Veeg de messen af met een vochtige doek of keukenpapier. Bij hardnekkige harsresten gebruik je spiritus, white spirit of een speciaal harsoplosmiddel. Spuit of dep het middel op de messen, laat 30 seconden intrekken en veeg schoon met een doek.
Controleer de draaiende delen op vuil en verwijder aarde uit de veer en het scharnierpunt. Laat de schaar volledig drogen voordat je hem opbergt – vocht tussen de onderdelen leidt tot roestvorming.
Desinfecteren tussen planten
Virussen, bacteriën en schimmelsporen verspreiden zich gemakkelijk via snoeischaren. Vooral bij het snoeien van zieke planten of bij het overschakelen tussen verschillende planten is desinfectie noodzakelijk.
- 70% alcohol of ethanol: effectief tegen de meeste ziekteverwekkers, verdampt snel
- 10% bleekoplossing (1 deel bleek op 9 delen water): krachtige desinfectie, spoelen daarna vereist
- Lysol of dettol: gebruiksvriendelijk, verdund volgens fabrieksadvies
Dompel de messen 30 seconden onder in de oplossing of veeg ze grondig af met een gedrenkte doek. Droog de schaar daarna zorgvuldig af om roestvorming te voorkomen. Bij brandziekte, bacterievuur of andere ernstige aandoeningen is desinfectie tussen elke snede verplicht.
Slijpen voor scherpe sneden
Stompe messen pletten takken in plaats van ze te snijden. Dit veroorzaakt kneuzingen, rafelige wonden die langzaam genezen en een verhoogd risico op infecties. Slijp de snoeischaar zodra je merkt dat je meer kracht nodig hebt of dat takken klemmen in plaats van glad doorgesneden worden.
Voor de meeste tuiniers volstaat slijpen aan het begin van het snoeiseizoen (februari-maart) en halverwege (juni-juli). Bij intensief gebruik of na het snoeien van harde houtige takken kan vaker nodig zijn.
Slijpen met een slijpsteen
Gebruik een fijne diamant vijl, wetsteen of keramische slijpstick met korrelgrootte 300-600. Grove stenen (onder 300) maken krassen die de scherpte juist verminderen.
Open de schaar volledig en leg het mes op een vlak oppervlak. Slijp alleen de schuine kant (de snijkant) van het mes, nooit de vlakke achterkant. Houd de slijpsteen in dezelfde hoek als de oorspronkelijke slijphoek, meestal 20-30 graden.
Beweeg de steen in één richting van de basis naar de punt, 10-15 keer herhalen. Draai de schaar niet om – de vlakke kant blijft onbehandeld. Controleer de scherpte door door papier te snijden: een scherp mes glijdt zonder scheuren door het papier.
Bramen verwijderen
Slijpen creëert kleine metalen bramen (ruwe randjes) aan de snijkant. Leg het mes plat neer en haal de slijpsteen of vijl één of twee keer zeer licht over de vlakke kant om deze bramen weg te nemen. Oefen minimale druk uit om de vlakke kant niet te beschadigen.
Oliën tegen roest
Na reiniging en slijpen hebben de messen een beschermlaag nodig tegen vocht en oxidatie. Gebruik speciale gereedschapsolie, minerale olie of notendopolie – geen plantaardige olie die plakkerig wordt.
Breng één druppel olie aan op het scharnierpunt en werk de olie in door de schaar meerdere keren te openen en sluiten. Veeg de messen in met een dun laagje olie. Verwijder overtollige olie met een droge doek – een dik olielaagje trekt juist vuil aan.
Herhaal dit aan het begin en einde van het snoeiseizoen, en na reiniging met water of desinfectiemiddel. Bij langdurige opslag spray je de schaar in met WD-40 of een vergelijkbaar beschermingsmiddel.
Een goed onderhouden bypass-snoeischaar snijdt na 10 jaar nog even glad als op dag één. Aambeeld-snoeischaren vereisen hetzelfde onderhoud, maar let op dat het mes en het aambeeld goed op elkaar aansluiten.
De spanning afstellen
Te losse messen laten takken slippen, te strakke messen gaan zwaar en slijten sneller. Test de spanning door de schaar langzaam te sluiten: de messen moeten over de volledige lengte licht contact maken zonder te wringen.
De meeste snoeischaren hebben een verstelbare bout of moer bij het scharnierpunt. Draai deze met een kwartslag aan als de messen te los zitten, of los als de schaar te zwaar gaat. Test na elke aanpassing door een tak van 1-1,5 cm dikte te snijden.
Vervang de veer als deze verzwakt is – herkenbaar aan een schaar die niet meer volledig opent of veel kracht vraagt. Veerschroeven zijn verkrijgbaar bij tuincentra of rechtstreeks bij de fabrikant.
Langdurige opslag
Berg snoeischaren buiten het seizoen (november-januari) op in een droge schuur of garage. Reinig en olie ze grondig voor opslag. Bewaar ze gesloten met een elastiek of in een etui om de messen te beschermen.
Hang ze op aan een haak of leg ze plat – bewaar ze niet staand op de punt. Controleer maandelijks op roest, vooral in vochtige ruimtes. Een lichte roestvorming verwijder je met fijn schuurpapier (korrel 400-600) en olie.
Wanneer vervangen
Zelfs met uitstekend onderhoud slijten snoeischaren. Vervang de schaar wanneer messen scheuren of krassen vertonen die niet weg te slijpen zijn, het scharnierpunt beschadigd is en wiebelt, of wanneer uitgebreide roestvorming de structuur heeft aangetast.
Hoogwaardige merken bieden reservemessen aan voor 15-25 euro. Dit is voordeliger dan een nieuwe schaar en behoudt het ingewerkte gevoel van je vertrouwde gereedschap.